Επίκαιρες επισημάνσεις(1)

«Το αύριο ξεκινάει πάντα χθές»

Φρανσουά Ολάντ. Η υπόθεση απιστίας του Γάλλου προέδρου Φρανσουά Ολάντ, ήρθε πριν από ένα μήνα στη δημοσιότητα με όλο το τελετουργικό της ηδονικής Θεάς στο «κρυφό». Την «παπαρατσική» δηλαδή φωτογράφιση μιας κλεμμένης προσωπικής στιγμής, η οποία δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί «δημόσια υπόθεση» παρά μόνον μέσω του κουτσομπολιού. Το κουτσομπολιό, δηλαδή ο κακόβουλος σχολιασμός της συμπεριφοράς των άλλων, αποτελεί συστατικό στοιχείο ενός σύγχρονου κιτρινισμού που μολύνει την είδηση. Ο όρος «κιτρινισμός» πρωτοπαρουσιάστηκε στα τέλη του προπερασμένου αιώνα, όταν ένα κόμικ στρίπ με ήρωα ένα ατίθασο χαμίνι της Νέας Υόρκης, που φορούσε κίτρινο κοστουμάκι, προσέφερε τον όρο σε ένα είδος δημοσιογραφίας που εκείνη την εποχή άρχισε να μπερδεύει είδηση και συναίσθημα. Έκτοτε με τη συνεχή ενίσχυση του συναισθήματος εις βάρος της είδησης φθάσαμε να μετακινηθεί οριστικά, η μέχρι τότε ιερή για τη δημοκρατία ενημέρωση των πολιτών, σε σφαίρες πιο ψυχαγωγικές. Η επικράτηση του Infotainment, επικυρώνει και λεκτικά την απελθούσα κατάργηση κάθε συνόρου ανάμεσα σε πληροφόρηση και διασκέδαση. Το δε αποκαλούμενο ως νεανικό, κεντρικό δελτίο ειδήσεων του STAR τα προηγούμενα χρόνια αποτελεί την πιο ακραία τηλεοπτική του έκφανση. Σε αυτό συνέλαβε καθοριστικά και η μετατροπή των κοινωνιών σε καταναλωτικές, δηλαδή όταν «η κατανάλωση αναλαμβάνει τον κομβικό ρόλο που διαδραμάτιζε η εργασία στην κοινωνία των παραγωγών» (Z. Bauman). Τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας, η δημοσιογραφία της «κλειδαρότρυπας», προήγαγε έναν ιδιότυπο κιτρινισμό στην είδηση, που λειτουργεί ως τροχοπέδη στην αυτοπροαίρεση των πολιτών. Αφειδώς δε παρεχόμενη με την επέλαση εικόνας και πληροφορίας εντός του οίκου μέσω του διαδικτύου, αποτελεί εν δυνάμει, κίνδυνο για παγίδευση της κρίσης των πολιτών, ανοίγοντας και τον δρόμο για σπασμωδικές πολιτικές εξελίξεις.

Χριστόδουλος Ξηρός. Στις 7 Ιανουαρίου απέδρασε «ο δικαστής Ντρέντ» της εγχώριας τρομοκρατίας, Χριστόδουλος Ξηρός, εκμεταλλευόμενος τη μεγαθυμία του δημοκρατικού συστήματος το οποίο θέλει να ανατρέψει. Είναι αυτός που εφάρμοσε την θανατική ποινή κατά βούληση, θεωρώντας τον εαυτό του άξιο να είναι εισαγγελέας, δικαστής και εκτελεστής. Και όλα αυτά ενεργώντας εκ του ασφαλούς, γιατί γνωρίζει πως ο ίδιος δεν κινδυνεύει από την ίδια ποινή που εφαρμόζει, μιας και η θανατική ποινή έχει καταργηθεί στη χώρα μας. Θα μπορούσαμε να πούμε ως εκ τούτου, ότι είναι ο ίδιος που ακυρώνει και την επαναστατική διάσταση που θέλει να προσδώσει στις τρομοκρατικές του ενέργειες μιας ο επαναστάτης παντού και πάντα, πρώτα ήταν έτοιμος να πεθάνει…

Μια από τις αιτίες που συντηρούν το φαινόμενο της τρομοκρατίας ακόμη στη χώρα μας, είναι η ανάγκη που αισθάνεται ένα μέρος της αριστεράς να παίζει, το «ναι μεν αλλά…» με την τρομοκρατία, αναγνωρίζοντας της έτσι ελαφρυντικά. Μια αριστερά που ονειρεύεται Γουδή και κρεμάλες κάθε φορά που προσκρούει σε δύσκολα στην επίλυση τους προβλήματα.

Υπάρχει όμως και η ανθρωπολογική-πολιτισμική ερμηνεία, που θέλει τους έλληνες, από αρχαιοτάτων χρόνων, να έχουνε έφεση στην παραγωγή εμφυλίων, γεγονός που επιβεβαιώνεται και ιστορικά. Πολλοί είναι αυτοί που απολύτως λογικά  ισχυρίζονται ότι ο τελευταίος εμφύλιος δεν τελείωσε την δεκαετία του ΄50 αλλά αναπαράγεται συνεχώς με φαντασιακούς όρους στο συμβολικό επίπεδο. Η διχοτομία δεξιά-αριστερά σκηνοθέτησε όλη την περίοδο της μεταπολίτευσης και η διχοτομία μνημόνιο-αντιμνημόνιο την διαδέχθηκε(2). Το επικίνδυνο είναι ότι η τρομοκρατία των δύο πολιτικών άκρων, επιδιώκει το συμβολικό να γίνει πραγματικό, αφαιρώντας ζωές γιατί έτσι αυτοί αποφασίζουν. Και το χειρότερο όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα, όπου ένα μεγάλο στρώμα της ελληνικής κοινωνίας και λόγω της πολιτικής και οικονομικής κρίσης, ενώ ανατριχιάζει στη θέα του όπλου, δεν έχει πάψει να το φαντασιώνεται ως μέσω επίλυσης των διαφορών.

Το γεγονός όμως που λειτουργεί σαν το «λάδι στη φωτιά» αυτών των αιτιών είναι ένας διάχυτος λαϊκισμός(3) ο οποίος σύμφωνα με τον θεωρητικό του Πιέρ-Αντρέ Ταγκίεφ (Pier-Andre Taguieff), είναι σαν παρασιτικός οργανισμός που μπορεί να νοθεύσει κάθε ιδεολογία στην οποία θα προσκολληθεί, και συντελεί στην έκπτωση της δημοκρατίας και παράγει την οχλοκρατία, κατά τον Αριστοτέλη. Πρόκριμα του λαϊκισμού αποτελεί η ουτοπία πλέον της άμεσης Δημοκρατίας. Εφ’ όσων αυτή δεν είναι εφικτή, η αντιπροσωπευτική Δημοκρατία, η μόνη διεθνώς ισχύουσα, πρέπει να εγκαταλείψει το κράτος δικαίου στη γνησιότητα της λαϊκής αυθεντίας, την οποία εκφράζουν για λογαριασμό της, «γνήσιοι» λαϊκοί ηγέτες (δικτάτωρ, κεντρική επιτροπή, λαϊκές συνελεύσεις κτλ). Η πιο άμεση όμως συνέπεια του λαϊκισμού, είναι να απομακρύνει διαρκώς το εκλογικό σώμα και την κοινωνία ολόκληρη από τις διαδικασίες μιας εκλογικευμένης αντιμετώπισης των προβλημάτων. Όταν όμως η λογική κοιμάται, είναι ιστορικά αποδεδειγμένο ότι «ξυπνάνε τα τέρατα»(4).

Διεθνές Κέντρο Αποναρκοθέτησης. Η ονομασία της Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης (Μ.Κ.Ο) που τις έφερε στην επικαιρότητα, λόγω του ότι κατηγορείται για κατάχρηση της επιχορήγησης των 9 εκάτ. ευρώ που πηρέ από το Υπουργείο Εξωτερικών. Το γεγονός είναι ότι τη δεκαετία 2000-2010, εξακόσιες περίπου ΜΚΟ, με την στενή έννοια του όρου, πολλές με ιδιαίτερα ευφάνταστες ονομασίες και αντικείμενα ενασχόλησης, επιχορηγήθηκαν από το ελληνικό δημόσιο με 135 εκατ. ευρώ περίπου χωρίς κανένα έλεγχο για τη διάθεση τους. Ας μην ξεχνάμε την ΜΚΟ της εκκλησίας «Αλληλεγγύη» που αποδείχτηκε μεγάλη απάτη. Άλλη μια απόδειξη ότι η αποθέσμιση στη χώρα μας, έδινε τη δυνατότητα στη διαφθορά να αποθεωθεί.

Με την κοινή ονομασία Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (Non Government Organisations-NGO) εννοούνται πολύ διαφορετικές οργανώσεις πολιτών σε όλο τον κόσμο, τις οποίες ο Ο.Η.Ε υπολογίζει στις 50.000. Κάποιοι τις θεωρούν πρόπλασμα μιας σύγχρονής άμεσης δημοκρατίας. Οι πιο προσγειωμένοι μιλούν για κινήσεις, που μοναδικό στόχο έχουν την ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης. Οι απαισιόδοξοι τις αναδεικνύουν ως μηχανισμούς απορρόφησης κονδυλίων, μιας και χιλιάδες από αυτές δείχνουν ιδιαίτερη έφεση σε αυτό, αλλά και ως συγκεκαλυμμένους προπαγανδιστικούς μηχανισμούς κυβερνήσεων.

Γεγονός είναι ότι μπορούμε να διακρίνουμε τρείς γενιές ΜΚΟ. Η πρώτη γενιά ακολουθεί κυρίως φιλανθρωπικές κατευθύνσεις και δρα αστραπιαία μόλις προκύψουν φυσικές καταστροφές ή εμφύλιες διαταραχές και πόλεμοι. Η δεύτερη γενιά ασχολείται με μικρά αναπτυξιακά προγράμματα που έχουν τη μορφή της «βοήθειας προς αυτοβοήθεια» και η τρίτη γενιά αντιλαμβάνεται το ρόλο τους μάλλον ως «διαδικαστικό». Ασχολούνται δηλαδή με την υπεράσπιση κάποιων συγκεκριμένων δικαιωμάτων του ανθρώπου, την ανάληψη προγραμμάτων, παραγωγή εξειδικευμένης γνώσης και παροχή συμβουλών. Ο πολλαπλασιασμός των Μ.Κ.Ο., γνησίων και πλαστών, δεν πρέπει να αποδοθεί στην ανάπτυξη ενός γνήσιου ανθρωπιστικού κινήματος σ όλο τον κόσμο μιας και η ανθρωπιστική ιδεολογία αποδεδειγμένα, αποτέλεσε πολλές φορές το ηθικό προσωπείο νέων μορφών οικονομικής εκμετάλλευσης. Πρόκειται μάλλον για ένα παράπλευρο αποτέλεσμα της παρακμής των Διεθνών Οργανισμών, αποτέλεσμα της επικράτησης του οικονομικού φιλελευθερισμού, που προάγει μία διεθνή πολιτική, που απαιτεί για την υλοποίησή της λιγότερο κράτος και περισσότερο «βοήθεια για αυτοβοήθεια», επικαλούμενοι και τις διεφθαρμένες κρατικές δομές των αποδεκτών. Η εδραίωση των Μ.Κ.Ο. οδήγησε αναπόφευκτα στη δημιουργία μίας νέας γραφειοκρατίας, πολλές φορές ιδιαίτερα κοστοβόρας, την οποία οι γνήσιες Μ.Κ.Ο. καταπολεμούν με τον ακτιβισμό. «Στην πρώτη γραμμή» δηλαδή, πρόεδροι και διευθυντές αυτών των οργανώσεων.

Τις μεγαλύτερες διαστρεβλώσεις του κινήματος των ΜΚΟ, συναντάμε στις κερδοσκοπικές (PONGO, Profit Orientated N.G.O), οι οποίες είναι μηχανισμοί απορρόφησης κάθε μορφής κονδυλίων σε σημείο που για τις περισσότερες από αυτές, η όποια αναστάτωση στη ροή της χρηματοδότησης, να ισοδυναμεί με οικονομική κρίση ή αναστολή λειτουργίας τους. Στην πιο εκφυλισμένη τους μορφή πρόκειται για ΜΚΟ απλώς «σφραγίδες», χωρίς άλλη δράση, για την οικειοποίηση κρατικών χορηγιών. Υπάρχει όμως και η κατηγορία ΜΚΟ που ενώ παρουσιάζονται ως αυτοοργανωμένες ενώσεις πολιτών, στην πραγματικότητα αποτελούν παραρτήματα κρατικών μηχανισμών για να εξυπηρετήσουν ιδίως την εξωτερική τους πολιτική και να «πρακτορεύουν» ιδεολογικά. Πρωταθλήτρια στη δημιουργία τέτοιων ΜΚΟ οι ΗΠΑ (GONGOS, Government Organised N.G.O), με χαρακτηριστικό παράδειγμα  της ΜΚΟ εξαγωγής Δημοκρατίας (NED) η οποία χρηματοδοτείται από το αμερικάνικο δημόσιο για να πληρώνει εφημερίδες, συνδικάτα κινήματα που εξυπηρετούν παγκόσμια την αμερικάνικη εξωτερική πολιτική. Με άλλα λόγια να προκαλούν «Πορτοκαλί Επαναστάσεις».

          Ο Λύκος της Γουόλ Στρίτ. Ο τίτλος της τελευταίας ταινίας του Μάρτιν Σκορτσέζε (ΗΠΑ 2013), που βιογραφεί την περίοδο όπου ο Τζόρνταν Μπέλφορτ, 15 χρόνια πρίν, εξαπάτησε χιλιάδες μικροεπενδυτές με μετοχές «σκουπίδια», δημόσιες εγγραφές ανύπαρκτων εταιρειών, «ξέπλυμα» χρήματος και λοιπές οικονομικές αμαρτίες του είδους που ευδοκιμούν στον καπιταλισμό-καζίνο και οδήγησαν στην τελευταία παγκόσμια οικονομική κρίση.

            Η Κριστίνα Μακ Ντάουελ, κόρη ενός από τους συνεργάτες του Μπέλφορτ που αυτός «κάρφωσε» για να την γλυτώσει, εκτίοντας μόνο 22 μήνες φυλάκιση, κατηγορεί τους δημιουργούς της ταινίας με ανοιχτή επιστολή. Μεταξύ άλλων αναφέρει «είστε επικίνδυνοι. Παριστάνετε ότι τέτοιες κομπίνες είναι ψυχαγωγικές, την ώρα που η χώρα συνέρχεται από τον τελευταίο γύρο σκανδάλων της Wall Street σκεφτήκατε ποτέ τι μήνυμα στέλνεις, όταν αποφασίσατε να γυρίσετε αυτήν την ταινία; Ενισχύεται την εθνική μας ψύχωση με τον πλούτο, το κοινωνικό status. Εξωραΐζετε την απληστία  και την ψυχωτική συμπεριφορά. Πίσω απ όλα αυτά, που τόσο μας αρέσει να αποκαλούμε φιλοδοξία, δεν υπάρχει τίποτε άλλο παρά απληστία και δίψα για δημοσιότητα. Εν τέλει ενισχύετε και τον αυτοαποκαλούμενο «γκουρού» της οικονομίας Μπέλφορτ,του οποίου οι επαγγελματικές ευκαιρίες σίγουρα θα πολλαπλασιαστούν χάρη στην ταινία σας»(5).

            Με αυτή τη άποψη συντάσσονται και οι αρνητικές κριτικές για την ταινία. «Η ταινία πνίγεται στην ανηθικότητα, μετατρέποντας το έγκλημα σε κωμωδία», γράφει ο Ρίτσαρντ Κόρλις του Time, ενώ ο Ντέιβιντ Ντένμπι σημειώνει στο New Yorker. «Υποτίθεται πως είναι ένα ντοκουμέντο ανήθικης, αηδιαστικής, έκφυλης συμπεριφοράς, αλλά είναι γυρισμένο με τόσο πανηγυρικό στυλ, που γίνεται παράδειγμα αηδιαστικής, πρόστυχης κινηματογραφίας».

            Αυτό που τελικά δηλώνεται στην ταινία είναι ότι ο κύκλος του χρήματος είναι ανοιχτός και επαναλαμβανόμενος, υπό το καθεστώς ότι «το περισσότερο ποτέ δεν είναι αρκετό» και αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία οικοδομούνται διαχρονικά πάσης φύσεως εξουσίες. Και τα κατά καιρούς επεισόδια  κατάρρευσης του, δεν είναι παρά ένα μέρος της δυναμικής του (δημιουργική καταστροφή), τα οποία τον ανατροφοδοτούν για να επιστρέψει με νέους τρόπους πυροδότησης της ανθρώπινης απληστίας. Τα πρώτα σημάδια αυτής της επιστροφής παρουσιάζονται με την επανάκαμψη των επενδυτών στις Η.Π.Α., στις αγορές των τιτλοποιημένων δανείων, τα οποία αποτέλεσαν και την κύρια αιτία της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2007-09. Αυτή τη φορά τα τιτλοποιημένα δάνεια δεν αφορούν την αγορά κατοικίας, αλλά την αμερικάνικη αγορά αυτοκινήτων. Οι τίτλοι αυτοί, όπως συνέβη και πριν από το σκάσιμο της «φούσκας» το 2007, υπόσχονται υψηλές αποδόσεις διότι τυπικά εμπεριέχουν υψηλό ρίσκο, καθώς απαρτίζονται από δάνεια μειωμένης πιστοληπτικής ικανότητας στη αγορά αυτοκινήτου. Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, οι πωλήσεις τιτλοποιημένων δανείων αυτοκινήτου έφτασαν στα 21.5 δις δολάρια το 2013 και παρουσιάζουν εντυπωσιακή αύξηση από τις αρχές του 2014.

 Σχετικά ο Χρήστος Χωμενίδης διερωτάται, «θα μπορουσε να εκληφθεί αυτή η ταινία και ως σχόλιο πάνω στην πρόσφατη ελληνική «μπελ επόκ», την εποχή της αστακομακαρονάδας, η οποία οδήγησε –πανθομολογουμένως-στο σημερινό μας χάλι; Εκ πρώτης όψεως, ναι. Άνετα φανταζόμαστε τον «Λύκο»-Ντι Κάπριο να κατεβαίνει οδηγώντας Χάμερ με φιμέ τζάμια την Κηφισίας, να κάνει αμύθητες «ζημιές» στα μπουζούκια και να ποζάρει δίπλα στην πισίνα του στη Μύκονο. Κατά την περίοδο των παχιών αγελάδων, θα αποτελούσε ίνδαλμα και σύμβολο του σεξ για εκατομμύρια συμπολίτες μας, οι οποίοι κοιμήθηκαν «γκλαμουράτοι» και ξύπνησαν-όταν χρεοκόπησε η χώρα-«αγανακτισμένοι».

            Τέλος ο Ρίτσαρντ Μπρόντι στο New Yorker, αντικρούοντας την άποψη ότι από την ταινία «Ο λύκος της Wall Street» απουσιάζει η οπτική γωνία των θυμάτων αναφέρει « δια να δείτε τα θύματα του Belfort, που είναι μαζί και συνεργοί του, κοιταχτείτε στον καθρέφτη».

            Ο πολικός στρόβιλος: Το κλιματολογικό φαινόμενο που κατέψυξε τον φετινό χειμώνα τις Η.Π.Α. . Σε αυτό το γεγονός προσπαθούν να στηρίξουν τελευταία τις θέσεις τους, οι απτόητοι αρνητές των επιστημονικών δεδομένων, που αποδεικνύουν την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. «Πως είναι δυνατόν σε ένα πλανήτη που θερμαίνεται, να έχουμε κύματα παγετού τέτοιας έντασης;» διερωτάται σχετικά ο Τζείμς Τέιλορ, σε ένα σαρκαστικό του άρθρο στο Forbes, όπου η συντριπτική πλειονότητα των επιστημόνων που ενστερνίζονται τη θεωρία της παγκόσμιας υπερθέρμανσης, εμφανίζονται ως γραφικοί.

            Η επιστημονική απάντηση είναι ότι ο πολικός αεροχείμαρος, που δημιουργείται κάθε χρόνο πάνω από την Αρκτική, όλο και πιο συχνά θα κατεβαίνει νοτιότερα. Αυτό είναι αποτέλεσμα της υπερθέρμανσης των πόλων με το συνακόλουθο λιώσιμο των πάγων και της ως εκ τούτου μείωσης της διαφοράς θερμοκρασίας τους από τα υπόλοιπα γεωγραφικά πλάτη. Σχετικά να επισημάνουμε ότι την εισβολή του πολικού στροβίλου, ακολούθησε η εισβολή ακραίων και έκρυθμων καιρικών φαινομένων παγκοσμίος. Στη χώρα ζούμε έναν χειμώνα που προσομοιάζει με άνοιξη.

            Οι αρνητές της Κλιματικής Αλλαγής βρίσκουν ευήκοα ώτα, ιδιαίτερα στο χώρο της βιομηχανίας χωρών που προωθούν μέτρα για την αντιστροφή της, όπως οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα οποία έχουν προκαλέσει αύξηση του ενεργειακού κόστους με συνεπαγόμενη την μείωση της ανταγωνιστικότητας τους, ιδιαίτερα επώδυνη σε συνθήκες οικονομικής κρίσης. Γι αυτό και στην καλύτερη περίπτωση,  συνδέουν την περεταίρω μείωση των εκπομπών, με αντίστοιχες δεσμεύσεις στις υπόλοιπες ανεπτυγμένες χώρες και ιδιαίτερα σε Κίνα και ΗΠΑ(6).

Επίλογος

«Από την πόρτα της λήθης, διαφεύγει η αλήθεια.»

Δομικό στοιχείο των αναρτήσεων μου αποτελεί η άποψη-πεποίθηση ότι η αλήθεια (η μη λήθη) των «μεγάλων πραγμάτων» είναι δυνατόν να αποκαλυφθεί προσεγγίζοντας την εξέλιξη τους διαχρονικά μέσω ενός ιδιότυπου ιστορισμού(7). Εάν γυρίζαμε πίσω στον 15^ο αιώνα, μετά βεβαιότητας θα ισχυριζόμασταν ότι ο πολιτισμός που θα κυριαρχούσε στον κόσμο θα ήταν ο κινεζικός. Ήταν τότε που τα τεράστια πλοία-θησαυροφυλάκια των Κινέζων αυτοκρατόρων, όργωναν τους ωκεανούς «για να συλλέξουν φόρους από τους βάρβαρους». Ένας πολιτισμός που είχε ανακαλύψει πυξίδα, τυπογραφία, χαρτί, πυρίτιδα, ρολόγια, πορσελάνη, χυτοσίδηρο, ενώ η Ευρώπη μαστίζονταν από θρησκοληψίες, που υποστήριζαν ότι κάπου στον Ατλαντικό βρισκόταν το τέλος του επίπεδου κόσμου. Ενδεικτικά θα αναφέρω ότι το Πεκίνο ήταν η μεγαλύτερη πόλη του κόσμου με πληθυσμό περίπου 700.000 κατοίκων. Μια καθαρή πόλη με εκτεταμένο αποχετευτικό δίκτυο, ενώ το Λονδίνο των 20.000 κατοίκων ήταν ένα βρώμικο άθροισμα κατοίκων με τα περιττώματα να παρασέρνονται από τα νερά στους δρόμους.

Ξαφνικά η Κίνα άρχισε να φρενάρει. Το αφετηριακό γεγονός ήταν ότι το διεθνές εμπόριο θεωρήθηκε εχθρικός παράγοντας για την διατήρηση της εξουσίας από τις δυναστείες Μίνγκ και Τσίνγκ, διότι αυτό θα ενδυνάμωνε τους εμπόρους και ως εκ τούτου και τις διεκδικήσεις τους. Γενικεύοντας μπορούμε να πούμε ότι έκτοτε και μέχρι το τέλος της «Μαοϊκής εποχής», η Κίνα πορεύτηκε με κλειστούς πολιτικούς και οικονομικούς θεσμούς (την απολυταρχία των αυτοκρατόρων ακολούθησε η αποικιοκρατία και μετά ο κομμουνισμός). Αντίθετα η Ευρώπη (με πρώτη την Αγγλία) άρχισε να απογειώνεται και μέσα από πολέμους και επαναστάσεις δημιουργούσε όλο και πιο ανοικτούς  πολιτικούς και οικονομικούς θεσμούς, ακολουθώντας μια πορεία δημιουργικών καταστροφών, συστατικό στοιχείο κάθε εξέλιξης. «Οι ανοιχτοί οικονομικοί θεσμοί προστατεύουν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, διασφαλίζουν την ισότητα των ευκαιριών και ενθαρρύνουν τις επενδύσεις σε νέες τεχνολογίες και δεξιότητες. Συντελούν στην οικονομική μεγέθυνση σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τους κλειστούς οικονομικούς θεσμούς, που είναι διαρθρωμένοι με τέτοιον τρόπο ώστε να αποσπούν πόρους από τους πολλούς προς όφελος των λίγων, ενώ δεν προστατεύουν τα δικαιώματα ιδιοκτησίας και δεν παρέχουν κίνητρα για την ανάπτυξη οικονομικών δραστηριοτήτων. Οι ανοιχτοί οικονομικοί θεσμοί υποστηρίζουν και υποστηρίζονται από τους ανοιχτούς πολιτικούς θεσμούς, δηλαδή τους θεσμούς που επιμερίζουν με πλουραλιστικό τρόπο σε ένα ευρύ φάσμα της κοινωνίας την πολιτική ισχύ».

Με κλειστούς οικονομικούς και πολιτικούς θεσμούς συνήθως παρατηρείται μια κατά αρχήν οικονομική μεγέθυνση αλλά δεν είναι βιώσιμα για δύο λόγους. «Πρώτον, η βιώσιμη οικονομική μεγέθυνση προϋποθέτει την καινοτομία και η καινοτομία δεν μπορεί ναι διαχωριστεί από τη δημιουργική καταστροφή, η οποία αντικαθιστά το παλιό με το νέο στο πεδίο της οικονομίας, αλλά και αποσταθεροποιεί τις υφιστάμενες σχέσεις εξουσίας στο πεδίο της πολιτικής. Επειδή η ελίτ που ελέγχουν τους κλειστούς θεσμούς φοβούνται τη δημιουργική καταστροφή, αντιστέκονται σε κάθε καινοτομία, με αποτέλεσμα να είναι βραχύβια η όποια οικονομική μεγέθυνση επιτυγχάνεται μέσα στο πλαίσιο των κλειστών θεσμών. Δεύτερον, καθώς όσοι ελέγχουν τους κλειστούς θεσμούς έχουν τη δυνατότητα να πλουτίζουν εις βάρος της υπόλοιπης κοινωνίας, πολλοί εποφθαλμιούν την πολιτική εξουσία μέσα στο πλαίσιο των κλειστών θεσμών, με αποτέλεσμα πολλές ομάδες και άτομα να συγκρούονται για να την θέσουν υπό τον έλεγχο τους. Ως εκ τούτου, στις κοινωνίες με κλειστούς θεσμούς υπάρχουν πολλές και ισχυρές δυνάμεις που τις ωθούν προς την πολιτική αστάθεια».

Και το κλίμα, οι φυσικοί πόροι τι ρόλο παίζουν. Μηδαμινό. «Η ιστορία έδειξε ότι η Νότιος Αμερική, που είχε καλύτερο κλίμα και περισσότερες πλουτοπαραγωγικές πηγές από τη Βόρειο, δυστύχησε ενώ οι ΗΠΑ έγιναν υπερδύναμη. Αυτό οφείλονταν στους θεσμούς που εγκαθίδρυσαν οι άποικοι στη Νότιο Αμερική, που είχε περισσότερο πλούτο και πυκνότητα πληθυσμού, οι πληθυσμοί εξανδραποδίστηκαν για να δουλέψουν στα ορυχεία και στις φυτείες. Δημιουργήθηκαν κλειστοί οικονομικοί και πολιτικοί θεσμοί που επιβιώνουν μέχρι σήμερα, διότι ισχύει ο «σιδηρούς νόμος της ολιγαρχίας». Ο πλουτισμός των ελίτ από τη λειτουργία των κλειστών θεσμών δημιουργεί κίνητρα ώστε οι επαναστάτες να γίνουν η νέα ελίτ και να διατηρήσουν τους κλειστούς θεσμούς προς όφελος τους. Αντιθέτως, στη Βόρειο Αμερική-ίσως επειδή ήταν αραιοκατοικημένη και δεν υπήρχε καν η ελπίδα να βρεθεί χρυσός-αναπτύχθηκαν ανοιχτοί οικονομικοί και πολιτικοί θεσμοί. Η γη μοιράστηκε στους αγρότες, και άρχισαν να αναπτύσσονται δημοκρατικοί θεσμοί» (Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία). Η αποτελεσματικότητα των ανοικτών θεσμών έναντι των κλειστών, παρουσιάζεται ως αναδιαμφισβήτητη, εάν συγκρίνουμε την ανάπτυξη Β. Κορέας-Ν. Κορέας και Ανατολικής Γερμανίας-Δυτικής Γερμανίας όπου δεν υπάρχουν πολιτισμικές ή κλιματολογικές διαφορές.

Η χώρα μας αποτέλεσε και πάλι την «ειδική περίπτωση» στην Ευρώπη. Ο νεποτισμός, διάχυτος στους πολιτικούς και οικονομικούς θεσμούς, τους οδηγεί τελικά στην παράλυση. Η «αριστερή» γραμμή άμυνας, σε αυτήν την κατάσταση, αποδείχθηκε ανεπαρκής διότι αυτάρεσκα περιορίστηκε στις γνωστές αριστερές αφαιρέσεις, που ενώ δημιουργούν ωραία θεωρητικά μοντέλα δεν προσφέρουν καμιά ρεαλιστική λύση. Με αυτόν τον τρόπο οδηγηθήκαμε να ζούμε παγιδευμένοι σε μια κατάσταση όπου μερικές κοινωνικές ομάδες κέρδιζαν από τα προνόμια αυτού του συστήματος και οι άλλοι οι πιο πολυπληθής που πλήττονταν δεν μπορούσαν να φανταστούν και να πειστούν ότι θα κερδίσουν σε ένα διαφορετικό πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό πλαίσιο. Αρνούμενοι συστηματικά μια ελεγχόμενη διαδικασία δημιουργικής-καταστροφής, οδηγηθήκαμε τελικά, βίαια σε αυτήν μέσω της ελεγχόμενης πτώχευσης, διερωτώμενοι ακόμη γιατί; «Είναι οι θεσμοί, ανόητε» που θα έλεγε και ο Τζέϊμς Κάρβιλ.

Σημειώσεις

Σημείωση 1: Πληροφορίες γι αυτή την ανάρτηση αντλήθηκαν από άρθρα των Τάκη Θεοδωρακόπουλου, Πόπης Διαμαντάκου, Μαρίας Κατσούνακη. Το «εντός εισαγωγικών» κείμενο στον επίλογο, αποτελεί απόσπασμα από το βιβλίο «Γιατί αποτυγχάνουν τα έθνη. Οι καταβολές της ισχύος, της ευημερίας και της φτώχειας» των Daron Acemoglou, James A. Robinson.

Σημείωση 2: Για να επισημάνω και την γελοία πλευρά του θεάματος, θα αναφερθώ στην κόντρα που ξέσπασε τον περασμένο Οκτώβριο με αφορμή τον στοίχο του Κ. Καβάφη «είν’ επικίνδυνο πράγμα η βία». Αυτός μεταξύ άλλων, κοσμούσε τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς της Πρωτεύουσας, μια πρωτοβουλία του ιδρύματος Ωνάση στα πλαίσια του «2013, έτος Καβάφη». Η αντίδραση προήλθε από τον ΣΥΡΙΖΑ, διότι του φάνηκε ότι αυτός ο στοίχος επιβεβαιώνει και μάλιστα μεγαλόφωνα την «θεωρία των δύο άκρων», την οποία αρνείται στην διαπασών. Τουλάχιστον η συνιστώσα των «κουλτουριάριδων» θα έπρεπε να είχε ενημερώσει αρμοδίως το κόμμα, ότι ο πλήρης στοίχος του Καβάφη είναι «Να μην βιαζόμεθα, ειν’ επικίνδυνο πράγμα η βία» και ως εκ τούτου η βία, στην προκείμενη περίπτωση σημαίνει βιασύνη. Σχετικά με την «θεωρία των δυο άκρων» είναι τα ερωτήματα. Ποια είναι η κινητήρια δύναμη που ωθεί έναν νέο να στρατευτεί; Η ιδεολογία ή ένα αίτημα καθαρά υπαρξιακό; Ένα υψηλόφρων «πιστεύω» ή μια ανάγκη για καταφυγή; Γίνεται κανείς «χρυσαυγίτης» ή «κουκουλοφόρος», επειδή ασφυκτιώντας σε ένα περιβάλλον κυνικό, αδιάφορο, ιδιοτελές, διαβρωμένο από κάθε είδους συμφέροντα, προσβλέπει σε μια ηθική σταθερά; Η απάντηση μπορεί να αναζητηθεί, ιδιαίτερα πειστικά, στο γεγονός ότι «μεταξύ αυτών των δυο πολιτικών μορφωμάτων αναπτύχθηκε το κοινωνικό μόρφωμα του «χουλιγκανισμού», το οποίο τροφοδοτεί και τροφοδοτείται από τα δυο πολιτικά  άκρα ανάλογα με τις εκδηλώσεις (ποδοσφαιρικοί αγώνες, διαδηλώσεις κλπ). (Από την ανάρτηση της 28/09/2013 με τίτλο «Miss Violence»-4^η σημείωση). Η κινητήρια δύναμη που ωθεί έναν νέο να στρατευτεί είναι η λαχτάρα του να αυτοπροσδιοριστει μέσα στην ασφάλεια αυτών των μορφωμάτων. Να αποκτήσει επιτέλους σαφώς καθορισμένη ταυτότητα, αλλά κυρίως να υπερβεί ένα καταλυτικό και αθεράπευτο αίσθημα κατωτερότητας που δεν οφείλεται μόνον σε ταξική διαφορά, αλλά και στο έλλειμμα προσωπικότητας για το οποίο κύρια υπεύθυνη είναι η εγκληματικώς ανεπαρκής Δημόσια Παιδεία. «Έτσι έρχεται στο φώς η βαρβαρότητα και η μικροψυχία που μεταμφιέζονται σε ευγενή ιδεώδη, η εργαλειοποίηση των συναισθημάτων, η μετατροπή του ανθρώπου σε όργανο δίχως σκέψη, η μετατροπή του σε «μέσον» για την επίτευξη ενός σκοπού, που στην ουσία αιμορραγεί νοηματικά» (Κατερίνα Σχινά).

Σημείωση 3: Σχετικά και στην ανάρτηση της 04/06/12 «Περί Λαϊκισμού».

Σημείωση 4: «Η δημοκρατία είναι το πολιτικό σύστημα ειρηνικής κοινωνικής συνυπάρξεως, ενώ η βία είναι συνθήκη φυσική, αντικοινωνική που βασίζεται στον ολοκληρωτικό αποκλεισμό του διαφορετικού ως αποδιοπομπαίου τράγου. Προϋποθέτει ανθρώπους χαώδεις μέσα τους, οι οποίοι θέλουν χαώδη και τον εξωτερικό τους κόσμο. Καμία αξία δεν τους ενώνει εσωτερικά, εξ ου και δεν αντιλαμβάνονται άλλη μορφή τάξεως από εκείνη της βίας. Δεν πρέπει να μας ξαφνιάζουν οι σημερινές εκδηλώσεις βαρβαρότητας, όταν στις δεκαετίες της μεταπολιτεύσεως τιμήθηκαν το ευτελές, το χαμηλό και το εύκολο. Ήταν αναμενόμενο λαϊκά στρώματα με περιορισμένες παραστάσεις και ατροφική αυτοσυνείδηση, από την στιγμή που δεν νιώθουν την ανάγκη της δικής τους αλήθειας και ψάχνουν να βρουν αλλού τους υπαίτιους για την σημερινή κρίση, να γοητευτούν από εθνοπαραληρήματα και κακοήθη σχήματα σαν της Χρυσής Αυγής» (Στέλιος Ράμφος)

Σημείωση 5: Σήμερα ο Τζόρνταν Μπέλφορτ διαβιεί πολυτελώς στην ακριβή Ηermosa Βeach της Καλιφόρνιας. Πληρώνεται με πενταψήφια ποσά για ομιλίες, προσκεκλημένος μεγάλων εταιριών. Κέρδισε περίπου 2 εκάτ. δολάρια από τα δικαιώματα των δυο βιβλίων του και ετοιμάζει τρίτο, ενώ πουλάει μέσω internet την «αλάνθαστη» μέθοδο του έναντι 1.997 δολαρίων.

Σημείωση 6: Η Ευρωπαϊκή Ένωση των 28 χωρών είναι πρωτοπόρος και οι πιο συνεπής στην προσπάθεια ανάπτυξης χωρίς άνθρακα. Η αύξηση του Α.Ε.Π., μεταξύ 1990-2011 ήταν 45%, με παράλληλη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου 17%. Στόχος, η μείωση των εκπομπών τουλάχιστον 20% έως το 2020, με τελικό στόχο μείωση 80-95% έως το 2050 σε σχέση με το 1990, και συμβολή 2^οC στον περιορισμό αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας. Στην παγκόσμια ρύπανση η Κίνα συμμετέχει με 22%, η ΗΠΑ με 13% και η Ευρωπαϊκή Ένωση με 11% (πηγή Eurostat και Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Σημείωση 7: Λογοτεχνίζοντας θα όριζα τον ιδιότυπο ιστορισμό ως τη μέθοδο ερμηνείας των γεγονότων που εντάσσει λειτουργικά την χρήση του παλαιού «καθεστώτος ιστορικότητας» (Φρανσουά Αρτόγκ), όπου το παρελθόν φώτιζε το μέλλον, στο σημερινό ιστορικό περιβάλλον της συνεχούς επιτάχυνσης των αλλαγών (χρόνου) λόγου της τεχνολογικής εξέλιξης, που θέλει να αυτοπροσδιορίζεται μόνον ως προς το μέλλον. Θα μπορούσαμε να τον προσομοιάσουμε με την άμπωτη σε ένα περιβάλλον όπου η φέρουσα την πληρότητα πληρο-φορία απειλείτε από την πλημμυρίδα της υπερπληροφόρησης. Θα μπορούσαμε να τον προσομοιάσουμε επίσης με το μεγάλο πρόγραμμα του αστεροσκοπείου του Χέιστακ, που προσπαθεί να φωτογραφίσει την αβυσσαλέα μαύρη τρύπα και ως εκ τούτου αόρατη, που στροβιλίζεται στο κέντρο του Γαλαξία μας. Η παρουσία της, όπως και κάθε άλλης μαύρης τρύπας, γίνεται αντιληπτή (αληθινή) διαθλαστικά, δηλαδή μέσω των ανωμαλιών στην κίνηση των γειτονικών άστρων και της στρέβλωσης του φωτός στο συγκεκριμένο χώρο. Εκεί στο Χέιστακ προσπαθούν να δημιουργήσουν ένα τεράστιο virtual τηλεσκόπιο στον υπολογιστή, συνδυάζοντας όλους τους φακούς των πραγματικών τηλεσκοπίων, για να φέρουν το «αύριο» στη γνώση ατενίζοντας μέσα στον παρελθόντα χωροχρόνο.

Seedrinker