Ντροπή

“Όλοι θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο,

 αλλά κανείς δε θέλει να αλλάξει τον εαυτό του”

Τολστόι

Η κινηματογραφική ταινία «Shame»(Ντροπή) του Steve McQueen(Μ. Βρετανία 2011) αναφέρεται σ’ έναν άνθρωπο χωρίς ιδιότητες, ο οποίος οδηγεί με τη συμπεριφορά του την συναισθηματικά ασταθή αδελφή του σε απόπειρα αυτοκτονίας. Γεγονός που τον οδηγεί να συνειδητοποιήσει τη συναισθηματική του γύμνια και να αισθανθεί ΝΤΡΟΠΗ.

Η Βίβλος αναφέρεται στους Πρωτόπλαστους ως «ανθρώπους χωρίς ρούχα» οι οποίοι, αφού παραπλανήθηκαν και αμάρτησαν, αντιλαμβάνονται τη γύμνια τους ενώπιον του Θεού και αισθάνονται ΝΤΡΟΠΗ. Ο Τζαπατίστα Βίκο, επιβεβαιώνοντας τη βιβλική αφήγηση, τοποθέτησε το συναίσθημα της ντροπής στις απαρχές της κοινωνίας, εξαιτίας της ικανότητας του να παράγει συμπεριφορά ¹.

Το κείμενο αυτό αναφέρεται στους σημερινούς Έλληνες, ανθρώπους γυμνούς από την ιδιότητα του πολίτη, οι οποίοι, λόγω της σημερινής κατ’ ουσία κοινωνικής κρίσης, ακολούθησαν όπως πάντα τον εύκολο δρόμο, στη συγκεκριμένη περίπτωση το δρόμο της αγανάκτησης, για να μπορέσουν να στοχοποιήσουν αποκλειστικά κάποιους άλλους για την κατάστασης τους. Η αγανάκτηση όμως είναι μια ψυχική παρόρμηση η οποία για να γίνει δημιουργική, πρέπει να τρέφεται από το αίσθημα της ΝΤΡΟΠΗΣ, αλλιώς μπορεί να έχει καταστροφικά αποτελέσματα.

Η σημερινή κοινωνική και οικονομική κρίση θα πρέπει να λειτουργήσει για τους Έλληνες και σαν ένα είδος «καθρέφτη της αλήθειας», που θα τους φέρει αντιμέτωπους με τις αλήθειες μιας ενδοσκόπησης, όπως κατ’ αναλογία οι δύσκολες ατομικές περιστάσεις μπορεί να αποτελέσουν ευκαιρία μιας λυτρωτικής αυτογνωσίας. Και τότε σίγουρα θα αισθανθούν ΝΤΡΟΠΗ.

Θα πρέπει αναλογιζόμενοι τη λίστα Λαγκάρντ να αισθάνονται ντροπή για τη χώρα τους. Μια χώρα που δε διαθέτει μυστικές ή φανερές υπηρεσίες που μπορούν να χειριστούν τόσο περίπλοκα και ευαίσθητα ζητήματα. Δε διαθέτει το θεσμικό και επιχειρησιακό πλαίσιο για την αξιοποίηση της, με αποτέλεσμα η προσπάθεια εξασφάλισης της λίστας από τη Γαλλία να είναι εξαρχής μια ενέργεια που εμπεριέχει την αποτυχία. Θα είναι σα να προσπαθούν να «τρέξουν» ένα σύγχρονο πρόγραμμα, σε έναν υπολογιστή που υποστηρίζεται από λειτουργικό DOS.

Θα πρέπει αναλογιζόμενοι τη δημόσια διοίκηση της χώρας τους να αισθάνονται ντροπή, διότι δεν κατόρθωσαν να δημιουργήσουν ένα κράτος, μια δημόσια διοίκηση, που να λειτουργεί αυτονόητα αυτόνομα άρα αξιοκρατικά και αποτελεσματικά. Αντί για ένα σύνολο κανόνων στους οποίους θα έπρεπε να προσαρμόζονται οι εκάστοτε «ηγούμενοι», ξεπροβάλλει ολόκληρο το μέγεθος της σήψης της Ελληνικής Διοίκησης. Θα αντιλαμβάνονταν ότι αυτή η κατάρρευση του κρατικού μηχανισμού υπήρξε η μεγαλύτερη έκπληξη των εκτός Ελλάδος παρατηρητών της κρίσης, που προσέδωσε μια ιδιομορφία στην ελληνική περίπτωση. Μια ιδιομορφία η οποία συνετέλεσε στην αύξηση του πολλαπλασιαστή των επιπτώσεων των προγραμμάτων δημοσιονομικής προσαρμογής,² που συνόδευαν τις δανειακές συμβάσεις της χώρας τους με την Ε.Ε. και το Δ.Ν.Τ., άρα και της ύφεσης της οικονομίας.

Θα πρέπει αναλογιζόμενοι την κοινωνία που συναποτελούν να αισθάνονται ντροπή. Γιατί άφηνε αυτούς που εξέλεγε, εν μέρει συνένοχη, εν μέρει ανεχόμενη ή σιωπώντας, να ξεχαρβαλώσουν τα πάντα. Θα αντιλαμβάνονταν δηλαδή πως το σύστημα εξουσίας διασφάλιζε τη νομιμοποίησή του εξαγοράζοντάς τους, διαμέσου του πελατειακού συστήματος, όπως και μέσω μιας ουσιαστικής θεσμοποιημένης ανομίας που επέτρεπε και ενθάρρυνε ένα θεσμό παράνομων συμπεριφορών σε κάθε πτυχή της κοινωνικής ζωής. Και το χειρότερο, θα διαπίστωνε ότι άφηνε να λειτουργεί μια παιδεία, που διοχέτευε αυτόν τον τρόπο σκέψης στους νέους, αχρηστεύοντας εν τω γενάσθει την κριτική λειτουργία του πνεύματός τους.

Οι Έλληνες αντικατέστησαν την προσωπική ευθύνη με το «και οι άλλοι τα ίδια κάνουν» διανθισμένη με πατριωτικές κορώνες και αναφορές στα δικαιώματα του λαού. Έτσι κατάφεραν συνεπικουρούμενοι και από τον εσωτερικό ιμπεριαλισμό ενός κομματικού συνδικαλισμού, οι βελτιωμένοι ανθρώπινοι και υλικοί πόροι της τελευταίας τριακονταετίας, αντί να ενισχύσουν το κράτος και την αποτελεσματικότητά του, να το αποσαθρώσουν όπως έχει δείξει στο βιβλίο του «Ομάδες πίεσης και Δημοκρατία» ο Γ.Θ. Μαυρογορδάτος. Έτσι δημιούργησαν μια χώρα που δεν παράγει, ένα κράτος που δε φορολογεί με αποτέλεσμα να μη μπορέσουν να εξασφαλίσουν ένα βιώσιμο χρέος, υποθηκεύοντας το μέλλον τους.

Θα πρέπει αναλογιζόμενοι την ιδιοτελή αντίδραση τους σε κάθε τι νέο και ελπιδοφόρο να αισθάνονται ντροπή. Ο φόβος αυτός καθόρισε τις σχέσεις τους εντός και εκτός συνόρων και διαμόρφωσε την αισθητική και αντίληψη για τον τρόπο ζωής τους και επικοινωνίας τους. Ο φόβος αυτός ενθάρρυνε τη δημιουργία κλειστών συστημάτων-συντεχνίες, οι οποίες, όπως και να δημιουργήθηκαν, εξέφραζαν αυτόν ακριβώς τον ανοιχτό πόλεμο με την εξέλιξη. Ενστερνίστηκαν το ιδεολόγημα περί «ανάδελφου έθνους»³ για να συντηρούν και να αναπαράγουν το ίδιο, βολικό γι’ αυτούς φθαρμένο και διεφθαρμένο, και πάντως παρωχημένο, μοντέλο εξουσίας, το οποίο υποθήκευε το μέλλον της χώρας τους, οδηγώντας την να βιώνει έναν αργό θάνατο τα τελευταία 30 χρόνια. Λειτούργησαν, θα έλεγαν οι αρχαίοι πρόγονοί τους, σαν να είχαν πέσει στα αμφίβληστρα δίχτυα της Θεάς Άτης ⁴ ενώ παράλληλα αντιφάσκουν όταν ισχυρίζονται ότι είναι ένας πολιτικά υπερώριμος λαός, που συνεχώς πέφτει θύμα εξαπάτησης τα τελευταία 190 χρόνια.

Σήμερα οι Έλληνες στον «καθρέφτη της αλήθειας» θα πρέπει να δουν ότι η γοητεία των δραστικών λύσεων, που προτείνουν νεόκοποι επαναστάτες παλιάς κοπής αριστερής και ακροδεξιάς ιδεολογίας, η οποία τους οδήγησε στην ενίσχυση των κομμάτων τους στις τελευταίες εκλογές, οφείλεται στο ξάφνιασμα και την απογοήτευση της εκμαυλισμένης κοινωνίας τους, που την καθιστά ευάλωτη σε όποιον υπόσχεται «ρήξη» με αυτό που βιώνουν. Θα πρέπει να αντιληφθούν ότι, αυτό που ζουν σήμερα, αποτελεί την «κάθαρση» στην «ύβρη», που διέπραξαν έναντι της ίδιας τους της ύπαρξης. Τότε και μόνο τότε θα διακρίνουν επαναστάτες, στην πραγματικότητα βαθιά συντηρητικούς, καθώς υπόσχονται την «ταχεία επιστροφή στο χθες ή στο προχθές». Στις δόξες της δεκαετίας του ‘80, πρωτίστως ο ΣΥΡΙΖΑ και στην εθνική υστερία του Μεσοπολέμου, η Χρυσή Αυγή.

Οι Έλληνες  σήμερα στον «καθρέφτη της αλήθειας» θα πρέπει να δουν το δρόμο της ελπίδας, που γράφει μεταμόρφωση δια των μεταρρυθμίσεων. Ο δρόμος των μεταρρυθμίσεων ασκεί λιγότερη γοητεία συγκριτικά με τα επαναστατικά καλέσματα, αλλά οδηγεί τελικά σε μεγαλύτερες και πραγματικές ρήξεις με τα προβλήματα, καθώς τα αντιμετωπίζει με σχέδιο και δράση. Αυτό σε καμιά περίπτωση δε σημαίνει εγκατάλειψη του παρόντος, της ίδιας της ζωής τους. Σημαίνει όμως επέκταση του εθνικού τους ορίζοντα, η συρρίκνωση του οποίου τα προηγούμενα χρόνια τους οδήγησε σ’ ένα «ασάλευτο παρόν», απ’ όπου προέκυψε και η χρεοκοπία τους κοινωνική και οικονομική. “Αργοπορούμε και αναβάλλουμε σαν να μας απειλούν οι πράξεις μας και οι συνέπειές τους. Μας τρομάζει κατά βάθος η μεταβολή ως δέσμευση στο χρόνο. Ο φόβος είναι ο φόβος του μέλλοντος” αναφέρει σχετικά ο Στέλιος Ράμφος. Ως εκ τούτου, το άνοιγμά των Ελλήνων στο μέλλον προϋποθέτει, ότι αποδέχονται τη δυνατότητα μιας δημιουργικής αυτό-αλλοίωσης, δηλαδή να γίνουν διαφορετικοί από αυτό που ήταν.

Σ’ αυτό το κομβικό σημείο το ζητούμενο είναι, να ξεπροβάλλει στους Έλληνες ο «cruel optimism» δηλαδή η σκληρή αισιοδοξία, η ελπίδα μετά την απόγνωση. Το όχι στις πρακτικές του πρόσφατου παρελθόντος δεν είναι αμυντική κίνηση. Είναι ουσιαστικά η πρώτη νικηφόρα μάχη τους στον αγώνα για τη διεκδίκηση της κυριαρχίας τους ως πολιτών, αυτόνομων υποκειμένων με αυτοτελή αλληλέγγυα συνείδηση, για μια αυτόφωτη ζωή. Είναι η πρώτη νικηφόρα μάχη τους ώστε να δημιουργήσουν μια ανεξάρτητη, αποτελεσματική κρατική γραφειοκρατία, με ανεπτυγμένη «θεσμική μνήμη», η οποία δε θα παραπαίει από τις βραχυχρόνιες επιμέρους ανάγκες, για να υπηρετήσει τα στρατηγικά συμφέροντα της χώρας τους. Η κατεύθυνση τους θα πρέπει να είναι μια οικουμενική, αειφόρος, αλληλέγγυα, οικονομική, ανάπτυξη, στο πλαίσιο ενός πολιτισμού σύγκλισης, έξω από την παράδοση της μισαλλοδοξίας και της ρήξης, έξω από τον τυφλό μηχανισμό της αυτοκαταστροφής του κόσμου.

Επίλογος

Το ουσιώδες είναι η στάση που κρατάμε στα πράγματα, αναγνωρίζοντας ότι οι συμβιβασμοί, είναι το πρώτο βήμα μιας πορείας προς την κόλαση.

Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο κόσμος κοίταξε προς τον παράδεισο. Τα εκατομμύρια νεκρών του πολέμου άφησαν πολύ χώρο στη νεολαία και η δημογραφική έκρηξη που ακολούθησε, έδωσε δυναμική στην αμφισβήτηση της καθεστηκυίας κατάστασης.

Στη χώρα μας το πνεύμα της ανανέωσης, της αμφισβήτησης, της διαμαρτυρίας, της εναλλακτικής σκέψης άνθισε εν μέσω των δυσκολιών μιας μετεμφυλιακής κοινωνίας, υπονομεύθηκε από τη δικτατορία και τελικά απεβίωσε στις αρχές του ’80, όταν άρχισε η εμπορευματοποίηση των πάντων. Χρειάστηκε να περάσουν από τότε 30 χρόνια, για να θυμηθούμε ξανά εκείνα τα ξεχασμένα.

Σήμερα όμως σε μια κοινωνία γερασμένη, με ανέργους το 60% των νέων, εκείνες οι UNDERGROUND ιδέες πρέπει να γίνουν UP GROUND, για να ελπίζουμε ξανά.

Σημειώσεις

1 Σχετικά στην ανάρτηση της  13/06/2012 «ΣΟΥΡΕΑΛ»

2 Δημοσιονομική νηστεία (fiscal fast)

3 Το ιδεολόγημα μπορεί να έχει ως μήτρα μια ιδεολογία, ή μπορεί να επινοηθεί για ιδιοτελείς σκοπούς ή για να χειραγωγήσει το παρόν. Εφόσον εγκατασταθεί στο ψυχισμό των ανθρώπων, παίρνει τη μορφή της ιδεοληψίας, για να χειραγωγεί και στο μέλλον.

4 «Η Άτη παράγεται από το αάω, που σημαίνει τυφλώνω τας φρένας κάποιου. Ο μέσος αόριστος αασάμην σημαίνει έπραξα αφρόνως, ανοήτως, αποβλακώθηκα. “Να θυμηθείτε αυτά που σας προλέγω” λέει ο Ερμής στον επίλογο του Προμηθέα Δεσμώτη. “Όταν στα βρόχια της Άτης πιαστείς ως θήραμα, μην καταριέσαι την τύχη σου…Ούτε να πεις ότι ο Ζευς σου έστειλε ξαφνικά μια απρόσμενη τύφλωση, για να μπλεχτείς στο απέραντο δίχτυ που έχει απλωμένο η Άτη ολούθε.”» Ν. Βαρδιάμπασης

Seedrinker