ΤΡΙΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙ ΕΡΩΤΟΣ ΚΑΙ ΑΓΑΠΗΣ

1ος  ΛΟΓΟΣ

Ο Τρίοινος

«Ο έρωτας, από την Αναγέννηση και μετά,

είχε αιρετικό χαρακτήρα, κι εγώ θα ήθελα

να εξερευνήσω, πώς μπορεί να βιωθεί

αυτή η αίρεση στις μέρες μας.»

Μίλαν Κούντερα, συνέντευξη.

Ήτανε μια χώρα. Ήταν ένας άνδρας, ήταν και μια γυναίκα. Είχαν βαρέλι και σταφύλια. Δεν έχει καμιά σημασία ποιος είχε το βαρέλι, ποιος είχε τα σταφύλια. Σ’ εκείνη τη χώρα όλοι είχανε βαρέλια και σταφύλια. Βρέθηκαν λοιπόν, και είπαν να φτιάξουν μαζί κρασί. Πατήσανε μαζί τα σταφύλια, βάλανε το μούστο στο βαρέλι και όπως όλοι όσοι έκαναν κρασί το πήγαν στον Τρίοινο.

Ο Τρίοινος ήταν ένας τρισθεόρατος Πύργος με μια τρισθεόρατη αυλή που είχε τρία τρισθεόρατα δωμάτια. Εκεί κάθε άνδρας και γυναίκα έβαζαν τον δικό τους μούστο, για να γίνει το κρασί. Κάθε γυναίκα και άνδρας διάλεγαν μαζί και από μόνοι τους, ποιο από τα τρία δωμάτια ήθελαν. Στην πόρτα του Πύργου στέκονταν από πάντα ο ίδιος παππούλης. Σ’ αυτόν όταν γινόταν το κρασί, όλοι κάτι πλήρωναν.                   Διάλεξαν λοιπόν ένα από τα τρία τρισθεόρατα δωμάτια, ακουμπήσανε το βαρέλι και περιμένανε να γίνει το κρασί. Όταν έφτασε ο καιρός και έγινε από το μούστο το κρασί, ανοίξανε το βαρέλι και όπως όλοι δοκίμασαν. Και ήταν το καλύτερο κρασί απ’ όλα όσα είχαν φτιάξει. Το πήραν και βγήκαν στην αυλή. Τότε μόνον πρόσεξαν για πρώτη φορά, ότι κάθε δωμάτιο είχε απέξω κρεμασμένη μια τρισθεόρατη πινακίδα.

Η μια έγραφε «το ηδονικόν».

Η άλλη έγραφε «το ήδιστον».

Η τρίτη, η δικιά τους, «μέθεξις ψυχών».

Προχώρησαν για να φύγουν. Μόλις τους είδε ο παππούλης στη πόρτα, χαμογέλασε και δάκρυσε, δάκρυσε και χαμογέλασε, δεν ξέρω. Ξέρω μόνον τι τους είπε: σας ξέρω, είσαι η Όπος, είπε στη γυναίκα. Είσαι ο Ανθρ, είπε στον άνδρα. Εσείς δεν πληρώνετε εδώ, εσείς δεν πληρώνετε εδώ. Εσείς έτσι κι αλλιώς, πάντα κάτι θα πληρώνετε!

Ο Ανθρ και η Όπος πιάστηκαν χέρι – χέρι και διάβηκαν την πόρτα του πύργου.

Μερικοί έξω είπαν: να ένας Άνθρωπος!

Σημείωση 1:

Η αναφορά στο κρασί έχει σχέση με το ότι το κρασί καθρεφτίζει καλύτερα από κάθε τι την ουσία της ίδια μας της ζωής, που είναι συγχρόνως ελκυστική αλλά και απάνθρωπη. Όπως το κρασί έτσι και σ’ αυτή συνυπάρχουν ηδονή και πόνος, χαρά και θλίψη, όνειρα και πραγματικότητα, δημιουργία και καταστροφή, έλλογο και παράλογο.

Σημείωση 2:

Η επιμονή στη χρήση του αριθμού “τρία”  (Τριλογία, Τρίοινος) έχει να κάνει με το ότι, με αυτόν τον αριθμό εκφράζεται το όλον στη γήινη πραγματικότητα των τριών διαστάσεων. Αυτό πιστοποιείται και από την γλώσσα μας  π.χ. λέμε “τρισευτυχισμένος” και εννοούμε τον ολοκληρωτικά ευτυχισμένο, λέμε τριγύρω και εννοούμε ολόγυρα κτλ.

2ος  ΛΟΓΟΣ

Μην κλείνεις τα μάτια όταν «αγαπάς»

«Την ερωτευόμαστε όχι επειδή είναι ωραία.

Είναι ωραία, επειδή την ερωτευόμαστε».

Στον άνθρωπο δεν έχει επιτραπεί να μπορεί να παρατηρεί και ταυτόχρονα να έχει την αίσθηση αυτού που βλέπει, δηλαδή να το «ζει». Και αυτό διότι όταν βλέπεις δεν μπορείς να φανταστείς. Και η δημιουργική αυτή ικανότητα του πνεύματος μας είναι απαραίτητη για την ποιοτική αντίληψη αυτού που βλέπουμε και τη σύλληψη της πραγματικότητάς μας.

Όταν σε βλέπω δεν μπορώ να σε φανταστώ. Άρα στον έρωτα η «ακύρωση του βλέμματος» για την ενεργοποίηση της φαντασίας παρουσιάζεται ως θεμελιώδης. Άλλο όμως αυτό, και άλλο να συνευρίσκεσαι ερωτικά στο σκοτάδι ή με κλειστά μάτια. Μπορεί βέβαια να αισθανθείς στις αρχές ότι γίνεσαι ένα με τον άλλον, αλλά αυτό συμβαίνει, επειδή τον ταυτίζεις με μια νοητική σου εικόνα. Πρόκειται για την γνωστή ψευδαίσθηση του έρωτα που είναι υπέροχη, όσο διαρκεί. Η πραγματική ένωση δεν αποφεύγει τα δεδομένα κάποιων αισθήσεων, γιατί τότε είναι σκηνοθετημένη ή ψευδαισθησιακή. Η πραγματική κατάσταση του έρωτα χρειάζεται δυο συνειδήσεις, που αφομοιώνοντας από όλες τις αισθήσεις, να συγκροτούν μια καθολική αντίληψη που σχεδόν ταυτόχρονα ανακαλύπτει, γνωρίζει, αποδέχεται, επιθυμεί και εν τέλει εκτιμά.

Είναι συγκλονιστική η αφομοίωση της επαφής από το βλέμμα, ενώ η ακύρωση του βλέμματος για την διευκόλυνση της επαφής, αποτελεί μια δειλία αταίριαστη με το απόλυτο ρίσκο του έρωτα.

Σημείωση:

Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή το βιβλίο «Καθαρός έρωτας» της Agustina Izquierdo.

3ος ΛΟΓΟΣ

Η Τιτίκα

«Στον έρωτα

– εκτός αν δεν αγαπάει κανείς ερωτικά –

πρέπει να το πάρει απόφαση

ότι δεν θα αγαπηθεί».

Εμμανουήλ Λεβινάς

Κουκουράβα αρχές 1997.

Τότε ήταν που ένας γείτονας μου ζήτησε να πάρω το γατάκι που είχε. Ένα γατάκι που στην περιπλάνηση του, θεώρησε την αυλή του το κατάλληλο μέρος για να μείνει. Έλα όμως που τα σκυλιά του δεν το συμπάθησαν και έτσι δημιουργήθηκε το πρόβλημα. Θα μου λύσει το πρόβλημα με τα ποντίκια της αυλής  μου, σκέφτηκα και το πήρα. Άκουγε στο ψιψίνα όπως όλα τα γατιά. Σκέφτηκα πρακτικά, δοκίμασα με τη σειρά τα σύμφωνα, μου άρεσε το Τιτίκα.

Οι σχέσεις μας εξελίχθηκαν ως τυπικότατες. Σπάνια μέσα στο σπίτι. Το χάιδευα γιατί νόμιζα ότι μου το ζητούσε. Φρόντιζα πάντα να υπάρχει φαγητό. Το αναζητούσα τις λίγες φορές που έλειπε, όταν επέστρεφα.

Εκείνη τη χρονιά είχε προχωρήσει η άνοιξη αρκετά πριν αποφασίσει ο καιρός να ζεστάνει. Ήταν μεσημέρι. Καθόμουν στην αυλή. Απέναντι μου λιαζόταν η Τιτίκα. Την κοιτούσα. Χιλιάδες άλλα γατιά θα μπορούσαν πάρουν την θέση της. Κι όμως αυτό είχε κάτι το ιδιαίτερο για μένα. Γιατί αυτό το γατί; Τότε ήταν που ήρθε στο  μυαλό μου αυτό που λέμε αγάπη. Χρόνια τώρα, ύποπτο ενοχής θεωρούσα τον εαυτό μου σχετικά με την αγάπη, γιατί με την σειρά μου ως ύποπτη τη θεωρούσα.

Τότε ήταν που αυτό που λέγεται αγάπη άρχισε να πετά τα «μυθικά» της ρούχα και να μένει μπροστά μου ολόγυμνη. Επένδυση χρόνου από το χρόνο μας σε κάποιον ή κάτι, αμέσως σκέφτηκα ότι είναι. Οι υπερβολές της μητρικής αγάπης. Η σχετικά πρόσφατη αγάπη του πατέρα για τα παιδιά. Ο χρόνος είναι χρήμα, άρα ισχύει και το αντίστροφο για τους «πολυάσχολους» γονείς που προσπαθούν να αναπληρώσουν με χρήμα (παροχές), το χρόνο που δεν διαθέτουν στα παιδιά τους. Οι άνθρωποι που λένε ότι αισθάνονται αγάπη για πράγματα που αγοράζουν. Αυτές οι πρώτες μου σκέψεις ήταν που μου έδωσαν την εντύπωση ότι βρισκόμουν σ’ ένα δρόμο που έπρεπε να προχωρήσω.

Χρόνος: Ό,τι πιο πολύτιμο δημιουργούμε στην πορεία μας προς το θάνατο (ανθρωποκεντρική αντίληψη).

Αγάπη: Επένδυση χρόνου στην «επιχείρηση» ανθρώπινες σχέσεις.

Εστίασα τις σκέψεις μου στις σχέσεις των φύλων. Ενώ η επένδυση χρόνου σ’ αυτή την «επιχείρηση» μας παρουσιάζεται ψευδεπίγραφα, ως ανταποδοτική, αποκλειστικός της σκοπός είναι η επίτευξη κέρδους. Κέρδος που παρουσιάζεται κυρίως ως ανάγκη αυτοεπιβεβαίωσης, ως κάλυψη ανασφαλειών και ως η «υγιής» κεντρομόλος δύναμη του ζευγαριού που αντιτίθεται στην φυγόκεντρο δύναμη των ατομικών αναζητήσεων, γεγονός που διαπιστώνεται καλύτερα στα πλαίσια του γάμου. Μιας κατάστασης που πολλές φορές, ενώ αισθάνεσαι ήδη από πολύ καιρό δυστυχισμένος, εγκλωβισμένος, αφόρητα βαριεστημένος, γεμάτος άγχη και ενοχές, ταυτόχρονα αισθάνεσαι απίστευτα ασφαλής, απίστευτα τακτοποιημένος μέσα σ’ αυτή την απελπισία σου.

Αγάπη: μια «επιχείρηση» στην οποία μερικοί, με κανένα τρόπο δεν αποδέχονται την περίπτωση της «ζημιάς». Την σκότωσε, τον σκότωσε επειδή την / τον αγαπούσε, διαβάζουμε συχνά στις εφημερίδες. Εάν είναι να κρίνεις την αγάπη απ’ τις πράξεις της είναι σαν να μισείς περισσότερο παρά ν’ αγαπάς, γράφει ο Λα Ροσφουκό. Προς αυτή την κατεύθυνση συνηγορεί και τη γλώσσα μας, η αρχαία ελληνική, η οποία με τον ορθολογισμό της, όπως πιστεύουν οι μελετητές της, απαλλάσσει από πλάνες και ολέθριες θεωρίες όποιον τη γνωρίζει.

Ο Ν. Βαρδιάμπασης αναφέρει:

«…υπάρχει ετυμολογική συγγένεια ανάμεσα στην αγά-πη και στις λέξεις άγα-ν (υπερμέτρως), αγά-ομαι (ζηλεύω), αγά-ν + αχθομαι (αγανακτώ). Αποτέλεσμα η αγά-πη με το «άγαν» που «άγει» πίσω της, παρουσιάζεται ως ψυχοφθόρα και οι ζήλιες, τα πείσματα, τα μίση και οι μνησικακίες (λέξεις με έμμεση ετυμολογική συγγένεια μαζί της) αποτελούν τις δηλητηριώδεις εκκρίσεις της…»

Η αγάπη κι ο πόλεμος είναι το ίδιο πράγμα και η στρατηγική και η τακτική το ίδιο εφαρμόσιμες και στα δυο, διαπιστώνει ο Θερβάντες. Και ο έρωτας;

Ο έρωτας μας παρουσιάζεται ως ένα αφετηριακό γεγονός μετά το οποίο η διάθεση του χρόνου του ενός για τον άλλον προσλαμβάνει την μορφή της επένδυσης. Γι’ αυτό πλέον με σιγουριά μπορώ να γράψω ότι ο έρωτας «δύει στην αγάπη». Σ’ αυτό συνηγορούν, έστω και ασύνειδα, όλοι οι «ποιητές» των μεγάλων ερωτικών ιστοριών, που αφήνουν το αδιέξοδο ή το τραγικό να τελειώσει τις ιστορίες τους. Μια συνηγορία εγκληματική, διότι άμεσα παρουσιάζει ως αδιέξοδα τα ωκεάνια συναισθήματα του έρωτα, έμμεσα δε μας εγκαταλείπει στην αγάπη. Μια συνηγορία απογοητευτική διότι, όπως αναφέρει ο Τζέιμς Γκ. Μπαλαρντ, «ζούμε σ’ ένα κόσμο που κυβερνιέται από μυθοπλασίες κάθε είδους και καθήκον του συγγραφέα είναι να επινοήσει την πραγματικότητα».

Και όμως τα ωκεάνια συναισθήματα του έρωτα δεν πεθαίνουν. Από μέσα τους «ανατέλλει» αυτό που ονομάζω ΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ: Μια συναισθηματική κατάσταση όπου δυο άνθρωποι – μαζί και χώρια – ατενίζουν προς την ίδια κατεύθυνση, ανακαλύπτοντας ο ένας τα μονοπάτια του άλλου. Μια σχέση που μετατρέπει τη δέσμευση όχι σε «δεσμά», αλλά σε φόρμουλα αυτοβελτίωσης, αυτοπραγμάτωσης και τελικά επιβίωσης με ευζωία. Σ’ αυτή τη σχέση θα μπορούσα να μιλήσω για τον θρίαμβο της μονογαμίας ως ελεύθερης και όχι υποχρεωτικής μορφής σχέσεων. Με αυτή τη σχέση θα μπορούσα να μιλήσω για ένα γάμο  όπου με τα χρόνια το πάθος μεταβάλλεται, αλλάζει μορφή και έρχεται μια κατάσταση ήρεμη γλυκιά, με την έγνοια για τον άλλον, η καθολική εκτίμηση εν τέλει του ενός για τον άλλον.

Όσο για τους ατυχείς που μάθανε «ν’ αγαπούν» το μήνυμα είναι: αν δεν μπορούμε να μην αγαπάμε,  τότε να μην αγαπάμε πάρα πολύ ή  μάλλον να αγαπάμε χωρίς προσήλωση. Διότι όπως γράφει και η Λύντι Σαλβέρ στο βιβλίο της «Η δύναμη της μύγας» αναφερόμενη σε απόψεις του Μπλαίζ Πασκάλ: «…προσήλωση σ’ ένα πλάσμα είναι κάτι ακατανόητο, πρώτον διότι κάθε πλάσμα είναι απολύτως προσωρινό, δεύτερον διότι είναι ανίκανο να εκπληρώσει ολοκληρωτικά τις απαιτήσεις και τις επιθυμίες ενός άλλου πλάσματος. Όσο για τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματά της είναι τρομακτικά. Βρωμερός συγχρωτισμός. Αργή αποκτήνωση. Συγκρατημένη μνησικακία ή αχαλίνωτες εκρήξεις. Αμοιβαία απέχθεια των προσηλωμένων που δεν σκέφτονται πια παρά μονάχα πώς να κομματιάσουν το σχοινί που τους δένει ή να κρεμαστούν απ’ αυτό…»

Από την άλλη πλευρά δεν πρέπει να αφήσουμε να γίνουμε το μοναδικό αντικείμενο της αγάπης κάποιου ή το μοναδικό αντικείμενο της αναμονής ενός προσώπου ή το μοναδικό του θύμα , διότι όλα καταλήγουν στο ίδιο σημείο. Πάντως καλό θα μας κάνει να σιγοψιθυρίζουμε πότε – πότε το στοίχο από το τραγούδι, Steal your heart της Γκλόρια Εστεφαν: «θα κλέψω την καρδιά σου για να την αφήσω ελεύθερη».

Η Τιτίκα εκείνη την άνοιξη, στην πρώτη της επαφή με γάτο έμεινε έγκυος. Έτσι όταν ήλθε το καλοκαίρι, ήλθε και «η ώρα της». Αναζήτησε χώρο για να γεννήσει στα μαιευτήρια της γειτονιάς. Αυτά που εμείς λέμε ερειπωμένα σπίτια.

Από τότε δεν την ξαναείδα.

Σημείωση1:

Η αγάπη στην οποία αναφέρομαι είναι η αγάπη του συναισθήματος που μας κρατάει εξαρτημένους απ’ ότι έχουμε ανάγκη. Δεν έχει σχέση με την Αγάπη για την οποία μίλησε ο Χριστός, δηλαδή την απεριόριστη Αγάπη που αγκαλιάζει τους πάντες και τα πάντα. Την Αγάπη που μας δίνει απέραντη ελευθερία (αγάπα και κάνε ό,τι  θες) και αυτάρκεια και μας μετατρέπει σε δημιουργούς. Η Αγάπη αυτή ως προς τον συνάνθρωπο μας προσδιορίζεται από την φιλαλληλία και την αλληλεγγύη και όχι από την φιλανθρωπία και τον οίκτο. Αυτή η Αγάπη, υπό εξαφάνιση σήμερα, είναι που φέρνει την αληθινή ευτυχία και όχι τις ψευδής απεικονίσει της.

 Σημείωση 2:

Επειδή τα δυο φύλλα είναι ισότιμα αλλά όχι ίδια, θα ήθελα να επισημάνω ότι ο τρόπος που ερωτεύονται οι γυναίκες βρίσκεται πιο κοντά στην πληρότητα διότι είναι προσηλωμένος σ’ ένα περισσότερο ολοκληρωμένο αίτημα. Απόδειξη, ότι δεν περιορίζεται στα δολώματα της μορφής του άλλου, όπως κάνουν οι άνδρες. Άλλωστε γι αυτό λέγεται και ότι “οι άνδρες ερωτεύονται με τα μάτια και οι γυναίκες με τα αυτιά”

Σημείωση 3:

 Η τριλογία πρωτοδημοσιευθηκε το 1999.

Seedrinker