21 Δεκεμβρίου: Χειμερινό ηλιοστάσio. Ίσως το φαινόμενο αυτό να έδωσε την αφορμή στους προγόνους μας να διατυπώσουν το «ανάγκη στήναι». Είπαν δηλαδή πως ο άνθρωπος είναι απαραίτητο να κάνει τακτικά μία στάση για αυτοκριτική και αξιολόγηση αυτών που έχει κάνει, εάν θέλει να ζει πράττοντας τα λιγότερα λάθη. Το κείμενο που ακολουθεί είναι αφιερωμένο στο γιο μου Κωσταντή.

Τα μαντάτα της Γέννησης (1)

«Αυτό είσαι εσύ»

Ουπανισάδες²

            Όταν οδηγήθηκε ο Ιησούς στο Πραιτώριο, στη σύντομη στιχομυθία του με τον Πιλάτο, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο του Ιωάννη, του είπε πως «ελήλυθε (ήρθε) εις τον κόσμον, ίνα μαρτυρήσει (φανερώσει) την αλήθειαν». Τότε ο Ρωμαίος Ύπατος τον ρώτησε «Τι εστίν αλήθεια;», αλλά ο Ιησούς δεν απάντησε. Στο απόκρυφο Ευαγγέλιο του Νικόδημου, ο Ιησούς παρουσιάζεται να αποκρίνεται «Η αλήθεια εστίν εξ ουρανών» και ο Πιλάτος ξαναρωτάει «Εν τη γη δε ουκ εστίν αλήθεια;» για να απαντήσει ο Χριστός «Εγώ ειμί η αλήθεια και πως εν τη γη κρίνεται η αλήθεια παρά των εχόντων γήινην εξουσίαν» (εδώ βρίσκεται η απάντηση γιατί παρέμεινε κρυφό αυτό το Ευαγγέλιο).

            «Η αλήθεια εστίν εξ ουρανών» γι αυτό και η υψιπετής ετυμολογική ερμηνεία της λέξης άνθρωπος «άνω θρώσκω τας οπάς» μας προτρέπει να στρέψουμε τις οπές των προσώπου μας, όχι μόνο ένα φευγαλέο βλέμμα, προς τον ουρανό και να αισθανθούμε… Να αισθανθούμε την ανθρωπολογική έκφραση της σχέσης μας με το Σύμπαν, ότι συναποτελούμε δηλαδή το Όλον³. Να αισθανθούμε την απόλυτη μικρότητα μας, διότι ακόμη και αν περιγράφαμε ως κόκκο άμμου την ύπαρξη μας  και την ζωή μας ως στιγμή, πάλι ως υπερφίαλοι θα παρουσιαζόμασταν, στη χωροχρονική συμπαντική πραγματικότητα. Να αισθανθούμε τα ανάμικτα συναισθήματα φόβου, αγάπης και θαυμασμού που καταλαμβάνουν τον άνθρωπο όταν έρθει σε επαφή με το ιερό. Να αισθανθούμε εν τέλει μια Ευλάβεια Κοσμική⁴.

Το «άνω θρώσκω τας οπάς» αποκαλύπτει την δυνατότητα του ανθρώπου, αποδεχόμενος ολόψυχα την έννοια του άπειρου, να προσεγγίσει το θείο, αποπροσωποποιώντας το, για να ανακαλύψει και να κατακτήσει έτσι μια νέα ελευθερία. Σχετικά ο φιλόσοφος Τζορντάνο Μπρούνο (1548-1600) αναφέρει: “Ο θεός, όντας άπειρη αναγκαιότητα, δεν μπορεί να κατέβει προς τον άνθρωπο. Αντίθετα, ο άνθρωπος είναι που πρέπει να ανέβει προς τον Θεό, ξεπερνώντας τις δυνατότητες του, σε μια προσπάθεια χωρίς τέλος”. Να αντιληφθούμε επιτέλους την ματαιότητα του διογενειακού «τύφου», δηλαδή της πνευματικής κατάστασης που μας καθιστά κενόδοξους, αλαζόνες και επηρμένους και να προσεγγίσουμε τα πάντα με ταπεινοφροσύνη. Διευκρινίζοντας ο Ιταλός φιλόσοφος Φραντσέσκο Αλμπερόνι αναφέρει: “Έχει γίνει παρεξήγηση. Η ταπεινοφροσύνη είναι πράγμα πολύ βαθύτερο από τις μικρές κινήσεις, από το «small talk» στην παρέα ή στην εργασία. Και εντελώς διάφορο ασφαλώς, από την δουλικότητα του αληθινά αδυνάτου ή του πονηρού. Ταπεινός είναι αυτός που μέσα στους μισαλλόδοξους, τους οιηματίες, τους σίγουρους για τις ιδέες τους και ανελέητους για τους αλλόδοξους, παραμένει ψύχραιμος και σκεπτικιστής. Αυτός που βγάζοντας απ’ την καρδιά του την έπαρση και τον στόμφο, κερδίζει χώρο για αισθήματα, παίρνοντας απ’ αυτά μια δύναμη που οι άλλοι, πρόχειρα κοιτώντας θαρρούν πολλές φορές πως δεν την έχει”.

«Εγώ ειμί η αλήθεια». Η μόνη αλήθεια που μπορεί να τιθασεύσει το ενυπάρχον στον άνθρωπο Θηρίο, όπως αποκαλύπτει και η χαμερπής ετυμολογική ερμηνεία της λέξης άνθρωπος⁵, είναι το δίπτυχο της ζωής και της διδασκαλίας του Χριστού, Αγάπη-Θυσία. Η Αγάπη την οποία αναφέρεται ο Χριστός, δεν είναι η αγάπη του συναισθήματος που μας κρατάει εξαρτημένους απ’ ότι έχουμε ανάγκη. Είναι η απεριόριστη αγάπη που αγκαλιάζει τους πάντες και τα πάντα. Αυτή που μας δίνει απέραντη αυτάρκεια και ελευθερία, «αγάπα και κάνε ότι θες» αναφέρει ο Αυγουστίνος, και μας μετατρέπει σε δημιουργούς. Η Αγάπη αυτή, ως προς τον συνάνθρωπο μας προσδιορίζεται από τη φιλαλληλία και την αλληλεγγύη και όχι από την φιλανθρωπία και τον οίκτο και προϋποθέτει της δόμηση της προσωπικότητας μας στη βάση ενός κοινωνικοποιημένου και όχι αυτονομημένου «εγώ». Αυτό ο άνθρωπος πρέπει να το επιδιώξει ενδοσκοπώντας, για να αποκαλύψει το ενυπάρχων σε αυτόν Θεϊκό στοιχείο, αυτό που ο Αριστοτέλης αναφέρει ως «εντελέχεια», δηλαδή την ροπή προς την τελειότητα.

Αυτή η αλήθεια μπορεί να νοηματοδοτήσει την ζωή κάθε ανθρώπου που θέλει να μπολιάσει θετικά την εποχή του, γεμίζοντας τον παράλληλα με μια ελπιδοφόρα προσδοκία για το κυοφορούμενο νέο. Αποτελεί δε την μόνη αλήθεια που λειτουργεί ως πανίσχυρο αντίδοτο στον ενδόμυχο, σε κάθε άνθρωπο, φόβο θανάτου που πυροδοτεί όλους τους φόβους και τις ανασφάλειες του. Φόβοι που κάνουν τον σύγχρονο άνθρωπο να βουλιάζει μέσα σε μια υποτιθέμενη πραγματικότητα απολύτως εξατομικευμένη και να παραπαίει ανάμεσα στον κυνισμό και την αδιαφορία.

Αυτή η αλήθεια μπορεί να αποτελέσει και σκοπό ζωής, σε μια εποχή όπου κυριαρχεί η σύγχυση που εκλαμβάνει τα μέσα ως σκοπό. Ο Σιμόν Βέιλ αναφέρει σχετικά: “Παντού, χωρίς καμία εξαίρεση, όλα όσα θεωρούνται σκοποί είναι από τη φύση τους, από τον ίδιο τους τον ορισμό, από την ουσία τους και κατά τον πιο αυτονόητο τρόπο αποκλειστικά και μόνο μέσα. Θα μπορούσαμε να παραθέσουμε όσα παραδείγματα θέλουμε σε όλους τους τομείς. Χρήμα, εξουσία, κράτος, εθνικό μεγαλείο, οικονομική παραγωγή, πανεπιστημιακά διπλώματα και πλήθος άλλα. Μονάχα το αγαθό είναι σκοπός. Καθετί  που ανήκε στο επίπεδο των γεγονότων βρίσκεται στην τάξη του μέσου. Όμως, η συλλογική σκέψη είναι ανίκανη να υψωθεί πάνω από το επίπεδο των γεγονότων. Είναι μια σκέψη ζωώδικη. Δεν διαθέτει την έννοια του αγαθού παρά ίσα ίσα για να διαπράξει το σφάλμα, να θεωρήσει αυτό ή εκείνο το μέσο, ως ένα απόλυτο αγαθό”.

Τέλος ευχόμενος για τα Χριστούγεννα και το Νέο Έτος 2014 θα πω: Είθε αυτή η αλήθεια της Αγάπης να εκπληρώνεται σε κάθε πράξη μας για την ευζωία και την μακροημέρευση του είδους μας επί της γης.

Επι-τέλους

Η θρησκεία στον 21ο αιώνα

Το πιο πάνω κείμενο με νέο τίτλο «Η θρησκεία στον 21ο αιώνα», ολοκληρώνει σήμερα, επιτέλους, την «δυναμική» ανάρτηση «Το ΑΝΤΙ» της οποίας το πρώτο από τα δεκαέξι κεφάλαια αναρτήθηκε στις 19/09/2011.

Σημειώσεις

1 Αφορμή γι’ αυτό το κείμενο στάθηκε η ρήση του ψυχαναλυτή Friedrich Kittler «ο άνθρωπος δεν επέζησε του θανάτου του Θεού ούτε μια μέρα» εννοώντας πως η μετάβαση του ανθρώπου από την εποχή της ανεξέλεγκτης μεταφυσικής πίστης, στον αφυπνισμένο κόσμο της τεχνικής είχε ως τελικό αποτέλεσμα τη συσσώρευση πολύ μεγαλύτερων εξαρτήσεων και δεσμεύσεων, οδηγώντας στην πλήρη αποπροσωποποίηση και πραγματοποίηση. Συνεχές ζητούμενο, το επείγον μήνυμα για το νέο έτος 2014, η ισορροπημένη συνύπαρξη της σύγχρονης συνείδησης με τον  κόσμο των τεχνικών μέσων, ώστε η δυνατότητα για ελευθερία και αυτεπίγνωση να μην υφίσταται παραλυτικό περιορισμό.

2 Ουπανισάδες: ιερά κείμενα του Ινδουισμού. Στα κείμενα αυτά που εμφανίστηκαν στα τέλη του 6ου αιώνα πΧ, δινεταί ιδιαίτερη έμφαση στην εσωτερική ζωή του ανθρώπου. Σε αυτές, ο άνθρωπος οδηγείται να αναζητήσει την ταυτότητα του  ανάμεσα στο άτμαν, την εσωτερική πραγματικότητα που κάνει τον κάθε άνθρωπο να υπάρχει, στο βράχμαν, το απόλυτο που βρίσκεται στο βαθύτερο σημείο της ύπαρξης και στο αδημιούργητο που περικλείει όλα τα πράγματα, ορατά και αόρατα, από τα οποία προέρχονται και στα οποία καταλήγουν τα πάντα.

3 Το όλον οποιουδήποτε πράγματος-όντος, είναι μεγαλύτερο από τα μέρη τα οποία απαρτίζεται, με επακόλουθο η προσπάθεια διαχωρισμού της αντίληψης του στα στοιχειακά του μέρη, ενώ είναι χρήσιμη στην περιγραφή του, είναι μάταιη στην αντίληψη της ουσίας. Σχετικά ο Θωμάς Ακινάτης, στο έργο του «Περί του Όντος και της Ουσίας», αναφέρει ότι η ουσία δεν έπεται, αλλά προηγείται ενός οποιουδήποτε εμπειρικού όντος και χάρη σε αυτήν το ον δέχεται το είναι (ύπαρξη). Ως εκ τούτων καθίσταται αδύνατο να αντιληφθούμε την ουσία αυτού που μας εμπεριέχει. Χαριτολογώντας, θα χρησιμοποιήσω ως παράδειγμα ένα έφρον ανθρώπινο νεφρό και την δυνατότητα που θα είχε να αντιληφθεί, όχι μόνο τις δυνατότητες του ανθρώπου αλλά και την ουσία της ύπαρξης του, συνεχές ζητούμενο και για τον ίδιο τον άνθρωπο.

4 Ακόμη και σήμερα οι θρησκείες, ιδιαίτερα οι τρείς μονοθεϊστικές  Εβραϊσμός, Χριστιανισμός και Ισλαμισμός, υποστηρίζουν ότι κάθε μια τους κατέχουν την μόνη δυνατή αλήθεια. Σύμφωνα με τη δυτική παραδοχή η θρησκεία ταυτίζεται με το «θρησκεύειν», δηλαδή το σύνδεσμο μεταξύ ανθρώπου και θεού. Μέσα από αυτή την παραδοχή, κρίνονται συχνότατα και οι ποικίλες μορφές πνευματικότητας που δεν εντάσσονται μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο. Για παράδειγμα, η ιδέα του Θεού, δεν περνάει καν απ’ το μυαλό ενός βουδιστή, ο οποίος έχει γεννηθεί σε χώρα του βουδικού πολιτισμού. Οι ιστορικές θρησκείες, μπορούμε να πούμε ότι «αποτελούν τις εκάστοτε χωροχρονικές εκδοχές της σχέσης του ανθρώπου με το Απόλυτο. Οι μονοθεϊστικές θρησκείες (Ιουδαισμός, Χριστιανισμός, Μουσουλμανισμός) με το να θέσουν ως κεντρικό ζητούμενο το Θεό, κατέληξαν να συγκρούονται ως θεολογίες. Σε αυτό συνετέλεσε το ότι, γύρω από τις οντολογικές ή υπαρξιακές υποθέσεις τους περί Θεού, δομήθηκαν συστήματα εξουσίας τα οποία περιχαρακώθηκαν και αναπτύχθηκαν στο κοινωνικό σώμα, ισχυριζόμενα ότι κατέχουν τη μοναδική δυνατή αλήθεια περί Αυτού. Αυτή είναι και η αιτία που ποτέ στη ιστορία, οι Θρησκείες δεν χρησίμεψαν για να συμφιλιώσουν τους ανθρώπους. Αντίθετα υπήρξαν πάντοτε αιτίες μισαλλοδοξίας και μίσους. «Σπάνια δε σημειώνεται ότι όποιος λέει ότι σκοτώνει στο όνομα του Θεού, μετατρέπει τον Θεό σε δολοφόνο» (Σαραμάγκου). Στην ανατέλλουσα Νέα Εποχή (σχετικά στην ανάρτηση της 18-1-13 «Στοχαζόμενος την αστερόσκονη») πρέπει να επαναπροτάξουμε το αληθινό ζητούμενο της θρησκευτικότητας, που δεν είναι ο Θεός, αλλά η διαμεσολάβηση ανάμεσα στην ατομικότητα του ανθρώπου και την καθολικότητα του Σύμπαντος. Στην προσπάθεια αυτή, η ενεργοποίηση του συναισθήματος της Κοσμικής Ευλάβειας, μπορεί να αποτελέσει τον κοινό παρονομαστή-αφετηρία μιας νέας πανανθρώπινης θρησκευτικότητας. Αυτή μπορεί να γίνει προσεγγίσιμη από κάθε θρησκευτική πολιτισμική παράδοση χωρίς να την ακυρώνει, διότι η ηθική μπορεί να είναι διαφορετική από χώρα σε χώρα, ο ηθικός κώδικας όμως πανανθρώπινος. Επίσης να στήσει γέφυρες ανάμεσα στον άθεο και τον πιστό, ή ακριβέστερα, ανάμεσα στην άθεη πλευρά μας και σ’ αυτή που αναζητεί το ιερό. Αυτό με τη σειρά του θα ενεργοποιήσει τη διαδικασία απελευθέρωσης του ανθρώπου από θρησκευτικούς φορμαλισμούς και φονταμενταλισμούς και την επαναπροσέγγιση του ιερού. Αυτή είναι η μόνη που μπορεί να διαμόρφωση συνθήκες αλληλεγγύης και αλληλεπενέργειας μεταξύ των ανθρώπων σε μια πορεία υπέρβασης κάθε είδους ανισοτήτων.

5 Η Θηριωδία και το Θηρίο είναι ομόριζα με το περίφημο θρώσκω που σημαίνει άλλομαι, πηδώ, ξεσκίζω ως πάνθηρ τον εχθρό και βρίσκεται μέσα στη λέξη άνθρωπος (Ν.Βαρδιάμπασης).

Seedrinker

Μηδένισέ το...

Μπορεί να μη σου περνά απ’ το μυαλό...

σου περνά όμως στο αίμα.

1η  Δ Ε Κ Ε Μ Β Ρ Ι Ο Υ

Η Μ Ε Ρ Α   Κ Α Τ Α   Τ Ο Υ   A I D S

Ε ν η μ ε ρ ω θ ε ί τ ε 

Getting2zero.gr

Seedrinker