Η βία γεννά βίο,
και ο βίος βία
Στην
προηγούμενη ανάρτηση της 23/4/13 με τίτλο “Στο όνομα των πραγμάτων” αναφέρθηκα
στη γλώσσα μας που ορίζει τη βία ως θηλυκό του βίου. Μας αποκαλύπτει δηλαδή ότι
για την επιβίωση μας, χρειάζεται να εξασκούμε βία με τη στενή η την ευρύτερη έννοιά
της. Αυτό το γεγονός χαρακτηρίζει και τους αέναους κύκλους της βιόσφαιρας. Ο
Άμπροουζ Μπιρς αναφέρει χαρακτηριστικά: “Βρώσιμο (επίθετο): Καλό για να
φαγωθεί, υγιεινό για να χωνευτεί, όπως το σκουλήκι για το βατράχι, το βατράχι
για το φίδι, το φίδι για το γουρούνι, το γουρούνι για τον άνθρωπο και ο
άνθρωπος για το σκουλήκι.”
Ενώ λοιπόν το
βατράχι ορμά στο σκουλήκι για να επιβιώσει, η παρεκτροπή στο ανθρώπινο είδος
είναι ότι ορμά και στους ομοίους του για να επικυριαρχήσει. Αυτό
αποκαλύπτεται και από την ετυμολογία της
λέξης άνθρωπος. Ο Ν. Βαρδιάμπασης αναφέρει σχετικά: “Η ρίζα θρ του θρ-ώσκω και του άν-θρ-ωπου έχει τη ριζική σημασία του εφορμώ ως το θηρ-ίον επί των πολεμίων.” Αυτό μπορεί
να εξηγήσει και την αποδοχή από τις εκάστοτε πλειοψηφίες, των θηριωδιών που
έχουν γίνει και εξακολουθούν να γίνονται μέχρι και σήμερα.
Υπήρξαν εποχές
πολύ παλιά, πριν ο Κάιν σκοτώσει τον Άβελ κατά τη Βίβλο1, δηλαδή πριν ο άνθρωπος εκπολιτιστεί, όπου δεν υπήρχε
δικαιολογημένη αφαίρεση ζωής. Γι’ αυτό ακόμη και το ψάρεμα απαιτούσε κάθαρση,
δηλαδή μια διαδικασία εξαγνισμού, ώστε να μπορέσει ο ψαράς να επανέλθει στην
κοινότητα. Το γεγονός αυτό παρατηρήθηκε από εξερευνητές σε τέλεια απομονωμένες
πρωτόγονες κοινότητες. Η αφαίρεση ανθρώπινης ζωής αποτελούσε ταμπού στις
πρωτόγονες νομαδικές κοινότητες, πριν δηλαδή ο στατικός άνθρωπος των πόλεων
αποκοπεί από τη βιόσφαιρα και δημιουργήσει μια εξανθρωπισμένη ηθική για την
επιβίωση και τη λειτουργία της πόλης. Ως επακόλουθο εμφανίζεται η ανάδυση της
εξουσίας των λίγων, δηλαδή αυτών που είχαν τη δυνατότητα να ενεργούν
αποκλειστικά για ίδιον συμφέρον. (εξουσία <έξεστι <είναι δυνατόν) Η
επικράτηση και επιβίωση της εξουσίας στο όνομα της επιβίωσης της πόλης, για την
άμυνά της έναντι των εξωτερικών εχθρών της, επέβαλε το δικαιολογημένο φόνο, αναπόσπαστο
πλέον στοιχείο του σημερινού πατριωτισμού.
Στο στατικό
άνθρωπο ο φόβος για το άγνωστο μορφοποιήθηκε σε έναν παραλυτικό φόβο θανάτου,
τον οποίο ανέλαβε να διαχειριστεί και να εκμεταλλευτεί μια νέα μορφή εξουσίας η
«θρησκευτική». Αυτή για την ενίσχυσή της, λειτουργούσε είτε ως δίπολο με την
πολιτική εξουσία, είτε αφομοιώνοντάς τη, διαπράττοντας διαχρονικά αμέτρητες
θηριωδίες. Επιπλέον, οι μονοθεϊστικές θρησκείες άνοιξαν το δρόμο στους ιερούς
πολέμους, ένας εκ των οποίων συνεχίζεται μέχρι και σήμερα μέσω της
μουσουλμανικής Τζιχάντ2.
Η γέννηση του
ενός θεού ήταν μια αιματηρή και επώδυνη διαδικασία που διήρκεσε από τον 9ο έως
τον 4ο αιώνα π.Χ. Παρότι ο μονοθεϊσμός
παρουσιάζεται ως επαναστατική καινοτομία σε σχέση με τον πολυθεϊσμό, ιστορικά
έχει αποδειχθεί ότι αποτέλεσε τελικά μια κοσμοϊστορική καταστροφή διότι, με την
κατάργηση του θρησκευτικού πλουραλισμού επέβαλε βίαια μια μονόχνοτη ιδεοληψία.
Κύριος υπαίτιος είναι ο Μωυσής, σύμφωνα με τον αιγυπτιολόγο Γιαν Ασμάν, ο
οποίος αναφέρει σχετικά: “Ήταν ο πρώτος που έκανε τη διάκριση ανάμεσα σε
αληθινή και ψεύτικη θρησκεία. Και αληθινή ήταν εκ των προτέρων η δική του.
Έτσι ήρθε στον κόσμο μας μια νέα μορφή μίσους, εκείνη εναντίον των παγανιστών,
των αιρετικών, των ειδολολατρών.” Ο
Χριστιανισμός με προμετωπίδα το «αγάπα τον πλησίον σου ως τον εαυτό σου» του
ιδρυτή του και την παρότρυνση των Πατέρων της Εκκλησίας ότι η μόνη αποδεκτή βία
είναι η αυτόβουλη, που πρέπει να εξασκεί ο πιστός στον εαυτό του, για τον
έλεγχο των παρεκτροπών της σάρκας και του πνεύματος, πορεύτηκε μέσω θηριωδιών,
ιδιαίτερα στη φάση της εδραίωσής της.
Ιστορικά έχει
αποδειχθεί ότι τα πολιτιστικά, πολιτικά και νομικά μέσα που χρησιμοποιήθηκαν
για να τιθασευτεί αυτή η ενστικτώδης ορμεμφυτική, γονιδιακή επιθετικότητα του
ανθρώπου στο συνάνθρωπό του το μόνο που κατάφεραν στην καλύτερη των
περιπτώσεων, ήταν ένας εκλεπτυσμένος τρόπος άσκησής της. Αυτό που μας
επιτρέπει να ελπίζουμε ακόμα, είναι η ενδυνάμωση της αντίρροπης δύναμης, η
οποία παρουσιάζεται ως η ενυπάρχουσα τάση του ανθρώπου προς την τελειότητα, για
την οποία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον όρο της Αριστοτελικής φιλοσοφίας
«εντελέχεια» (εντέλεια+έχω). Η ζωτική αυτή δύναμη, ενώ επιτυχώς επιτελεί το
έργο της κατά τη σωματοποίηση του ανθρώπινου είδους και λειτούργησε
ικανοποιητικά στον άνθρωπο εν κινήσει (νομά), αποδυναμώνεται λειτουργικά στο
στατικό άνθρωπο των πόλεων, παρότι παρουσιάζεται ως η γενεσιουργός αιτία του
πολιτισμού μας.
Στην αρχή της
Ιχθυακής εποχής3, η
ζωτική αυτή δύναμη στην υπερβατική της διάσταση, έδειξε το δρόμο για να
πορευτει το ανθρώπινο είδος μέχρι τη λύτρωσή του. Τη θέση της βίας ως θηλυκό
του Βίου ανέλαβε η θυσία, αποκαλύπτοντας ότι σ’ αυτή τη ζωή, κάποιοι πρέπει να
θυσιάζονται αυτοβούλως ή εν αγνοία τους για να επιβιώσει ο άλλος, οι άλλοι, η
ανθρωπότητα. Φορέας αυτού του μηνύματος η νέα τότε θρησκεία του Χριστιανισμού,
ο ιδρυτής της οποίας, ως Υιός του θεού, θυσιάζεται για τη σωτηρία του ανθρώπου
πριν την Ανάστασή του. Το μήνυμα αυτό επανεμφανίστηκε στις μέρες μας, στην
απαρχή της Υδροχοϊκής εποχής μέσα από τη μεγαλόπνοη τέχνη. Ως
κινηματογραφόφιλος, θα χρησιμοποιήσω ως παράδειγμα τρεις χαρισματικές ταινίες.
«Θυσία» του Αντρέι Ταρκόφσκι (1986), «Διπλή ζωή της Βερόνικα» του Κριστόφ Κισλόφσκι (1991), «Δαμάζοντας τα
κύματα» του Λαρς Φον Τριερ (1996).
Η τέχνη βέβαια
δεν αλλάζει τον κόσμο, αλλάζει ή προετοιμάζει την αλλαγή της συνείδησης. Κάνει
ορατή την όλο και μεγαλύτερη μελαγχολία που σκιάζει τον κόσμο μας με αποτέλεσμα
τη ρήξη ή το αδιέξοδο όλο και περισσότερων ανθρώπων να πορευτούν ενσυνείδητα
σ’ένα τόσο βίαιο κόσμο. Λειτουργεί όμως και ως ο προάγγελος της νέας εποχής που
έρχεται, όπου ο άνθρωπος θα πορευτεί σύμφωνα με την υψιπετή ετυμολογική του
ερμηνεία «άνω θρώσκω τας οπάς (πάνω σηκώνω τα μάτια) αναπτερώνοντας έτσι την
ελπίδα του.
Σημειώσεις
1 Σχετικά στην ανάρτηση της
4/12/12 «Η ατίθαση Λίλυ»
2 Δείτε την ταινία «Ο θάνατός
σου, η ζωή μου» (Essential Killing)
2010 Γιέρζι Σκολιμόφσκι. Στην ταινία η συνείδηση του πρωταγωνιστή καθησυχάζεται και η προσωπική ευθύνη αποπροσανατολίζεται από τα λόγια του
Μουεζίνη: “Δε σκοτώνεις εσύ, σκοτώνει ο Αλλάχ”
3 Σχετικά στην ανάρτηση της
18/1/13 «Στοχαζόμενος την αστερόσκονη»
Seedrinker
